Giữa sa mạc nắng cháy, có một ngôi làng sống dưới đất – nơi con người trú ẩn khỏi cái nóng không bằng máy lạnh, mà bằng sự thông minh của tổ tiên.
Thế giới âm thầm dưới mặt đất
Từ trên cao nhìn xuống, Matmata không giống một ngôi làng. Không có mái nhà nhấp nhô, không có đường phố rõ ràng. Thay vào đó là những hố tròn lõm xuống mặt đất, như những miệng giếng lớn. Nhưng bên dưới mỗi hố đất ấy là một thế giới sinh sống – đầy ắp hơi thở con người. Đây là nơi người Berber đã cư trú hàng trăm năm qua, trong những ngôi nhà troglodyte – kiểu nhà được khoét trực tiếp vào lòng đất đá mềm.
Giữa cái nóng khô gắt có thể lên đến 50°C, những ngôi nhà nằm dưới mặt đất ấy duy trì nhiệt độ ổn định quanh năm, mát vào mùa hè và ấm vào mùa đông. Không có điều hòa, không có cửa sổ – chỉ có đất, ánh sáng rọi từ giếng trời và gió len qua hành lang ngầm. Điều đó không làm chúng thiếu đi sự sống – ngược lại, nơi đây có đủ tiếng cười, tiếng ấm nước reo, tiếng bước chân con trẻ chạy quanh lòng hố. Đó là một sự sống bền bỉ, câm lặng nhưng vững chắc – giống chính cách người Berber tồn tại giữa khắc nghiệt thiên nhiên.
Một đêm chạm vào nghìn năm
Trải nghiệm ngủ lại ở Matmata không dành cho những ai tìm kiếm sự tiện nghi hiện đại. Nhưng nó phù hợp với những ai muốn sống chậm lại. Nằm trong căn phòng đất, ánh sáng từ một chiếc đèn vàng mờ, bức tường mộc mạc và mùi ẩm của đá, bạn cảm thấy như được chở về một thời rất xa. Không sóng điện thoại mạnh, không TV, không tiếng còi xe – chỉ có nhịp tim của chính mình và tiếng gió rít khe khẽ ngoài sân trời. Cái lạnh nhẹ từ vách đất dường như ôm lấy bạn. Trong không gian tưởng như nguyên sơ ấy, giấc ngủ đến một cách dịu dàng – không vội vàng, không lo lắng.
Sáng sớm, ánh nắng sa mạc lọt xuống miệng hố như một vệt vàng tinh khiết. Bạn ngồi dậy, hít vào hơi đất lạnh và cảm thấy rõ ràng mình đang sống trong một điều gì đó rất khác – không phải đang “đi du lịch”, mà là đang tạm bước ra khỏi thế giới hiện đại để sống như một người bản địa từ trăm năm trước.
Di sản còn sống và những mảnh ghép điện ảnh
Matmata là một trong số hiếm hoi những nơi mà di sản không nằm trong bảo tàng. Nó vẫn sống, vẫn thở, vẫn sinh hoạt hàng ngày. Dù một phần dân làng đã di dời lên khu định cư hiện đại trên mặt đất, nhiều gia đình vẫn trung thành với lối sống troglodyte. Họ tiếp tục nướng bánh Tabouna bằng lò đất, uống trà bạc hà ngọt trong bát gốm, và ngủ trên tấm thảm len Berber thêu tay.
Chính vì vẻ nguyên sơ ấy, Matmata từng xuất hiện trong điện ảnh quốc tế. Khán giả yêu điện ảnh hẳn sẽ nhận ra ngôi làng này trong loạt phim Star Wars. Căn nhà của Luke Skywalker trên hành tinh Tatooine – một biểu tượng của thiên hà xa xôi – thực chất là một nhà troglodyte thật tại Matmata. Căn nhà nay trở thành khách sạn nhỏ tên Sidi Driss, nơi fan hâm mộ có thể ngủ lại “trong vũ trụ”.
Đến Matmata – một lối rẽ vào cõi lặng
Hành trình đến Matmata không phải là hành trình dễ dãi. Bạn sẽ phải di chuyển qua nhiều trạm trung chuyển, từ Tunis đến Gabès, rồi men theo những cung đường khô cằn đầy bụi đỏ để vào làng. Nhưng phần thưởng là một không gian mà khó nơi nào khác trên thế giới có được – một cộng đồng sống dưới đất nhưng không hề bị lãng quên.
Matmata không mời gọi bạn bằng những bảng hiệu đèn neon hay dịch vụ giải trí. Nó chào đón bạn bằng sự yên tĩnh, bằng ánh nhìn hiền hậu của một bà cụ Berber, bằng tiếng thì thầm của đất đá khi bạn bước qua đường hầm dẫn vào nhà. Nơi đây khiến bạn hiểu rằng: đôi khi, để vươn tới sự sâu sắc, người ta không cần leo cao – mà chỉ cần… đi xuống.
Một đêm trong lòng đất, thức dậy trong lòng mình
Matmata là một lời nhắc nhở nhẹ nhàng nhưng sâu sắc: có những điều giản dị, cổ xưa, nhưng vẫn đủ sức lay động trái tim hiện đại. Ngủ một đêm trong lòng đất không chỉ là một trải nghiệm lạ – mà là một lần bạn được nhìn thế giới từ dưới lên. Khi ánh sáng lọt qua sân trời, bạn sẽ hiểu: chúng ta vẫn luôn đi tìm ánh sáng, nhưng đôi khi, ánh sáng đẹp nhất lại là khi nó rọi vào những nơi sâu thẳm và tĩnh lặng nhất.
Nguồn: Tổng hợp.
